Поиск: чавка пуçĕ

Введите слово для поиска:    
[+] дополнительно

Чувашско-русский словарь (1982)

атă

сапожный
кирза атă — кирзовые сапоги
пĕрмеллĕ атă — сапоги со сборами
резина атă — резиновые сапоги
сăран атă — кожаные сапоги
таканлă атă — сапоги с подковками, кованые сапоги
хĕрарăм атти — женские сапожки
атă ăсти — сапожник, сапожный мастер
атă кĕли — каблук сапога
атă кунчи — голенище
атă маçĕ — сапожная мазь, вакса
атă пуçĕ — головки сапог
атă сăмси — носок сапога
атă таварĕ — кожа на сапоги
атă çĕле — шить сапоги
атă юсаттар — отдавать сапоги в починку
атăпа çӳре — ходить в сапогах
сулахай атă шăтнă — левый сапог прохудился
Атăл хĕррине çитмесĕр аттуна ан хыв. — посл. Пока не дошел до волги, сапоги не снимай.

булавка

булавочный
булавка пуçĕ — булавочная головка

бургомистр

бургомистр (хула пуçĕ)

гетман

ист.
гетман (аслă пуçлăх, çар пуçĕ)

йăх

родовой, племенной
йышлă йăх — многочисленное племя
тĕрĕк йăхĕсем — тюркские племена
этем йăхĕ — человеческий род
йăх йĕрки — родословная
йăх пуçĕ — родоначальник
йăх ашшĕ — родоначальник
пĕр йăх çынни — соплеменник, единоплеменник
ют йăх çынни — иноплеменник
йăх ячĕ — родовая фамилия
чаплă йăхран тухнă çын — выходец из именитого рода, родовитый человек
йăхĕ те юлман —
1) никого из рода не осталось (о людях)
2) не осталось и в помине, все вымерли (о животных)

каяннăй

бран.
окаянный
черт, дьявол

ах, каяннăй пуçĕ! — ах ты, дьявол!

кĕреке

застольный
кĕрекери калаçу — застольная беседа
кĕреке юррисем —  застольные песни
кĕреке пуçĕ — тамада
кĕрĕке пуçĕ суйла — выбрать тамаду

кил

домашний, семейный
тăван кил — родной дом
кил адресе — домашний адрес
кил ăшчикки — интерьер, внутренность дома
кил пуçĕ — глава семьи
кил хуçи — хозяин дома
кил хуçи хĕрарăм — домохозяйка
килте ĕçлекен — домработница
килĕ-килĕпе — целыми домами, целыми семьями
киле вĕрент — приваживать к дому
килте лар — сидеть дома, домоседничать
килтен сивĕн — отбиться от дома
килшен тунсăхла — скучать по дому
киле кĕр — 1) войти в дом 2) быть принятым в дом зятем (мужем), войти зятем (мужем)
киле кĕрт — 1) впустить в дом 2) принять в дом зятем (мужем)
килте пур-и? — есть кто-нибудь дома?
килтен çыру илменни нумай пулать — из дома давно не было писем
Хăнара лайăх, килте тата лайăхрах. — посл. В гостях хорошо, а дома лучше.
Вĕрмест-тумасть, киле çын кĕртмест. (Çăра). — загадка Не брешет, не лает, а в дом никого не пускает. (Замок).

кимĕ

лодочный
моторлă кимĕ — моторная лодка
кимĕ пуçĕ — нос лодки
кимĕ сăмси — нос лодки
кимĕ хĕрри — борт лодки
кимĕ хӳри — руль лодки
кимĕ хыçĕ — корма
кимĕ станцийĕ — лодочная станция
ачасене кимĕпе ярăнтар — катать детей на лодке
кимме çырана туртса кăлар — вытянуть лодку на берег
кимме шыв юхтарса кайнă — лодку отнесло течением
кимĕ ӳпĕнсе кайрĕ —лодка перевернулась
Икĕ кимĕ хӳрине тытакан перине те чарайман. — посл. Кто правит двумя лодками. ни с одной не управится. (соотв. За двумя зайцами погонишься, ни одного не поймаешь).

кукуруза

кукурузный
ешĕл куккурус — зеленая кукуруза
силослăх куккурус — кукуруза на силос
куккурус ăсти — кукурузовод
куккурус пуçĕ — кукурузный початок
куккурус сак — сеять кукурузу

кунтă

1.
лукошко, кузовок
тырă кунти — лукошко для семян (при ручном севе)
пуçĕ кунтă пек — у него голова как лукошко (большая)

купăста

капустный
брюссель купăсти — брюссельская капуста
ир пулакаи купăста — ранняя капуста
йӳçĕтнĕ купăста — квашеная, кислая капуста
пуçлă купăста — кочанная, вилковая капуста
чечеклĕ купăста — цветная капуста
шурă купăста — белокочанная капуста
купăста йăранĕ — капустная грядка
купăста калчи — капустная рассада
купăста пуçĕ — кочан капусты
купăста шурин — капустный рассол
купăста йӳçнĕ — капуста заквасилась
купăста ту — шинковать капусту


качакана купăста картине яр — пустить козла в огород

куç-пуç

1.
глаза
куç-пуçĕ çăлтăр пек — глаза сияют как звезды
куç-пуç çутипе — пока видно, пока не стемнело, засветло

кутăрлан

1.
паршиветь
покрываться паршой, струпьями

пуçĕ кутăрланнă голова — у него покрылась паршой

лапсăртат

1.
быть лохматым, растрепанным, свисать, висеть лохмами прост.
çӳçĕ-пуçĕ лапсăртатса кайнă — волосы у него взлохмачены

ластак

кудрявый, развесистый, густолиственный
Ашшĕ тӳрĕ, амăшĕ кукăр, хĕрĕ ластак, ывăлĕ пуçтах. (Хăмла: шалчи, аври, çулçи, пуçĕ). — загадка отец прямой, мать кривая, дочь кудрявая, а сын отчаянный. (Хмель: шест, стебель, листья, шишки).

лек

2.
задевать, касаться чего-л.
пуçĕ кăшт маччана лекеймест — голова его чуть не касается потолка

мăкăнь

маковый
мăкăнь вăрри — маковое семя, мак
мăкăнь пуçĕ — головка, коробочка мака
мăкăнь чечекĕ — цветок мака
мăкăнь чечеке ларнă — мак расцвел

мăнастир

монастырский
арçын мăнастирĕ — мужской монастырь
хĕрарăм мăнастирĕ — женский монастырь
мăнастир пуçĕ — настоятель монастыря

минре

2.
угорать, отравляться угаром
унăн тĕтĕмпе пуçĕ минресе кайна — он угорел от дыма

пĕве

прудовой
пĕве пулли — прудовая рыба
пĕве пуçĕ — начало пруда (у плотины)
пĕве таппи — подпор, разлив запруженной реки
пĕве хӳри — конец пруда
пĕве шывĕ — прудовая вода

пĕкĕн

нагибаться, наклоняться
сгибаться

пуçĕ пĕкĕннĕ — голова его склонилась
пĕкĕнсе чуп — бежать согнувшись

проводник

I. ж.-д.
проводник
вакун проводникĕ — проводник вагона
вакун пуçĕ — проводник вагона

пуç

головной
кăтра пуç — кудрявая голова
кукша пуç — 1) голова с лысиной 2) лысый
пуç купташки — череп
пуç мими — головной мозг
пуç тӳпи — макушка
çара пуçăн — с непокрытой головой
пуçа тиврĕ — я угорел
пуçа ус — повесить, понурить голову
пуçа чик — опустить, потупить голову
пуçа чиксе ĕçле — работать не поднимая головы
пуç ыратни — головные боли
пуç çурăлса тухать — голова разламывается (от боли)
пуç çаврăнни — головокружение
ку ман пуçа килмерĕ — это не пришло мне в голову
Энтри шалта, пуçĕ тулта. (Мачча кашти). — загадка Эндри в избе, а голова наружу. (Матица).
Тунката çинче çутă пуç. (Лампа). — загадка На пне высится лысая голова. (Лампа).

пуç

старший, главный
руководящий

çар пуçĕ — военачальник
çемье пуçĕ — глава семьи
кĕреке пуçĕ — тамада
туй пуçĕ — руководитель свадебного поезда
ял пуçĕ — старейшина, глава деревни
Тăлăх выльăх карта пуçĕ пулнă, тăлăх ача ял пуçĕ пулнă. — посл. Cирая — скотина стала вожаком гурта, сирое дитя — главой селения.

пуç

3.
человек, душа
чĕрĕ пуç — живой человек
сывă пуç — здоровый человек
Кĕпе пĕттĕр, пуçĕ юлтăр. — посл. Чтобы платьице истлело, а человек остался (говорится, когда кому-либо дарят рубашку).

пуç

5.
колос
початок

куккурус пуçĕ — початок кукурузы
ыраш пуçĕ — колос ржи
тулă пуç кăларать — пшеница колосится

пуç

6.
головка (обуви)
пушмак пуçĕ — головка ботинка

пуç

7.
означает единицу счета,
перевод зависит от считаемых предметов:

штука, головка, кочан, вилок и т. д.
пĕр пуç сухан — головка лука
купăста пуçĕ — кочан капусты

пуç

9.
конец, оконечность, край
вăрман пуçĕ — конец леса
пĕрене пуçĕ — конец бревна
ял пуçĕ — край деревни
Пĕр пуçĕ çăка, тепĕр пуçĕ юман, варринче вăкăр. (Тăпачă). — загадка На одном конце липа, на другом — дуб, а посредине — бычок. (Цеп).  

пуç

10.
торец, боковина (строения)
поперечная грань
кĕлет пуçĕ — боковина, боковая сторона амбара

пуç

11.
начало
çыру пуçĕ — начало письма
уйăх пуçăнче — в начале месяца
эрне пуçĕ — начало недели

пӳрт

изба, дом
пĕчĕк пӳрт — избушка
ултă кĕтеслĕ пӳрт — пятистенный дом
сивĕ пӳрт — нетопленная, холодная изба
çĕнĕ пӳрт — новый дом
хура пӳрт — курная изба, изба по-черному
шурă пӳрт — изба по-белому
пӳрт ăшчикки — внутреннее убранство дома
пӳрт вырăнĕ —
1) участок для дома
2) избище, место, где была изба
пӳрт кашти — матица
пӳрт маччи — потолок избы, подволока
пӳрт никĕсĕ — фундамент избы
пӳрт пури — сруб для избы
пӳрт пуçĕ — фронтон
пӳрт таврашĕнче тыткаламалли япаласем — предметы домашнего обихода
пӳрт тăрри — крыша избы
пӳрт тӳпи — 1) крыша избы 2) потолок избы, подволока
пӳрте кĕр — войти в дом
пӳртре лар — сидеть дома, домоседничать
пӳрт ларт — ставить дом
пӳрт хăпарт — ставить сруб избы на мох
унăн пӳртчĕ çĕнĕ-ха — у него дом еще новый
пӳрт тулли халăх — народу полон дом
вĕсем ашшĕн пӳртĕнче пурăнаççĕ — они живут в отцовском доме
Пӳрт çумĕнче пĕрмен кукăль выртать. (Хăлха). — загадка Возле избы лежит незащипанный пирог. (Ухо).

сапалан

3.
растрепаться, разметаться
сапаланса кай —
1) рассылаться
сунарçăсем вăрман тăрăх сапаланса кайнă — охотники рассыпались по лесу
2) растрепаться
çӳç-пуçĕ сапаланса кайнă — у него растрепались волосы

слобода

слобода
слободской
пулăçсен слободи — рыбацкая слобода
рабочисен слободи — рабочая слобода
слобода çыннисем — слободские жители, слобожане
слобода урамĕ — слободская улица
стрелецсен слободи — стрелецкая слобода
стрелец — Вăтам емĕрсенчи Руçри çар çынни
смерд — Авалхи Руçри хресчен
воевода — Авалхи Руçри çар пуçĕ е хула пуçлăхĕ
скоморох — Авалхи Руçри куçса çӳрекен култармăш
скоморох тумĕ — скомороший наряд
боярсен думи — боярская дума
хула думи — городская дума
Раççей патшалăх думи — государственая дума России

сотня

сотенный
казак сотни — казачья сотня
утлă сотня — конная сотня
сотня пуçĕ — сотенный командир

сухан

луковый
аса сухан — лук с семенами, лук-семенник
вăрă суханĕ — лук-сеянец
пуçлă сухан — репчатый лук
симĕс сухан — зеленый лук
уй суханĕ — дикий лук
хир суханĕ — дикий лук
хăвăл сухан — стрельчатый лук
сухан пуçĕ — луковица
сухан çеçки — перья лука
икĕ пуç сухан — две луковицы
сухан чĕр — рвать зеленый лук

тăмалан

1.
растрепаться, спутаться
çӳçĕ-пуçĕ тăмаланса кайнă — волосы у него всклокочены

тĕтрелĕх

1. астр.
туманность
Лаша Пуçĕ тĕтрелĕхĕ — туманность Конская Голова

тив

2.
доставать, дотягиваться
пуçĕ маччана тивет — его голова достает до потолка
ачан урисем педале тивмеççĕ — у ребенка ноги не достают педалей (велосипеда)

тотемизм

этн.
тотемизм (пĕр-пĕр чĕрчуна йăх пуçĕ тесе хисеплес йăла)

туй

2.
свадебный поезд
хĕр туйĕ — свадебный поезд со стороны невесты
туй пуçĕ — руководитель свадебного поезда
туй кĕрт — принимать свадебный поезд, угощать в своем доме участников свадьбы

турта

оглобля
дышло

урапа турти — оглобля телеги
турта пăявĕ — тяж (у саней)
турта тевĕшĕ — тяж (у телеги)
турта пуçĕ — (передний) конец оглболи
Пĕкĕрен турта тăваймăн. — посл. Из дуги оглобли не сделаешь.
Утне çитмен туртине. — погов. Не по коню, так по оглобле. (соотв. С больной головы на здоровую).

тытăн

8.
образовываться, формироваться
купăста пуçĕ тытăна пуçланă — капуста начала образовывать вилки

ум

грудной
◊ ум çакки — женское нагрудное украшение
пуçĕ умне усăннă — голова его опущена на грудь

усăн

2 .
опускаться
склонятьс
я
алли лăштах усăнчĕ — руки его бессильно опустились
пуçĕ усăнчĕ — голова его склонилась на грудь

флотоводец

флотоводец (флот пуçĕ)
португал флотоводецĕ — португальский флотоводец

хăнт

II.

подражание глухому звуку, возникающему при ударе
пуçĕ хӳме çумне хăнт турĕ — он сильно ударился головой о стенку
хăнт-хăнт — подр. о сильных толчках крови, отдающихся в голове
пуç хăнт-хăнт тăвать — кровь стучит в висках

хĕвелçаврăнăш

подсолнечный
хĕвелçаврăнăш аври — стебель подсолнечника
хĕвелçаврăнăш вăрлăхĕ — семена подсолнечника, семечки
хĕвелçаврăнăш пуçĕ — корзинка подсолнечника
хĕвелçаврăнăш çăвĕ — подсолнечное масло
силослăх хĕвелçаврăнăш акса ту — сеять подсолнечник на силос

чавка

галочий
чавка йăви — галочье гнездо
чавка чĕппи — галчонок

чавка


чавка пуçбот. клевер

чавкаттар

то же, что чавка II.

чалар

седеть
чаларнă çӳç — проседь
çӳçĕ-пуçĕ чаларнă — у него голова поседела

чĕчĕ

грудной
чĕчĕ ачи — 1) грудной ребенок 2) пренебр. молокосос
чĕчĕ пуçĕ — сосок
чĕчĕ çитер — кормить грудью
чĕчĕ  пар — кормить грудью
чĕчĕ пăрахтар — отнять от груди
ача чĕчĕ ĕмет — ребенок сосет грудь
Йемен ачана чĕчĕ памаççĕ. — посл. Не плачущему ребенку грудь не дают. (соотв. Дитя не плачет— мать не разумеет).

чӳк

рел.

1.
чӳкв чувашской традиционной религии обряд моления с дароприношениями
чӳк вырăнĕ — мольбище, жертвенник
чӳк пуçĕ  — руководиель обряда чӳк
чӳк ту — совершать молтиву чӳк

шаклан

лысеть, плешиветь
пуçĕ шаклана пуçланă — он начял лысеть

шейх

2.
шейх (араб çĕршывĕсенче—ăру-йăх пуçĕ)

шельма

разг.
шельма, шельмец, пройдоха
ах, шельма пуçĕ! — ну и пройдоха!

шыв

речной
анлă шыв — широкая река
пĕчĕк шыв — речушка, речка
йывăç юхтаран шыв — сплавная река
шар лак шыв — порожистая река
шыв вăрри — устье реки
шыв ваксалĕ — речной вокзал
шыв кукăрĕ (кукри) — 1) излучина реки 2) затон
шыв пуçĕ — верховье, исток реки
шыв çулĕ — русло реки
шыв тăрăхĕ — поречье
шыв хушши — междуречье
шыв чикки — водораздел
шыв юппи — приток реки
шыв урлă ишсе каç — переплыть через реку
кимĕ шыва майăн ярăнать — лодка плывет вниз по течению реки
шыв çырантан тухнă — река вышла из берегов
халăх шыв пек юхать — перен. народ течет рекой
каснă вăрмана шывпа юхтар — сплавлять лес по реке

çар

3. уст.
рать
çар пуçĕ (пуçлăхĕ) — 1) ист. воевода 2) полководец, военачальник
çар халăхĕ — рать, войско

çарал

3.
линять
облезать, лысеть

унăн пуçĕ çаралнă — голова у него облысела

çăпата

лапотный
пĕр мăшăр çăпата — пара лаптей
таканлă çăпата — лапти с деревянными колодками
тăхăр пушăт çăпати — лапти в девять лычек (требующие искусного плетения)
шăрçа пуçлă çăпата — лапти с украшенными носками
çăпата кантри — оборы
çăпата пуçĕ — головка лаптя
çăпата сăмси — головка лаптя
çăпата пичĕ — головка лаптя
çăпата ту — плести лăпти

çемье

семейный
ĕçчен çемье — работящая семья
йышлă çемье — многочисленная семья
нумай ачаллă çемье — многодетная семья
пĕчĕк çемье — маленькая семья
çĕнĕ çемье — молодая семья
çемье пуçĕ — глава семьи
çемье прави — юр. семейное право
çемйипех — всей семьей
çемйи-çемйипе — целыми семьями
çемьери пăхса ӳстерни — семейное воспитание
çемьери сăлтавсене пула — по семейным обстоятельствам
çемьепе мăшăрлану хутшăнăвĕсем — семейно-брачные отношения
çемье ту — создать семью
вăл хресчен çемьейинче çуралнă — он происходит из крестьянской семьи
Икĕ çын — пĕр мăшăр, çичĕ çын — пĕр çемье. — посл. Два человека — пара, семь человек — семья.

çерçи

воробьиный
хир çерçийĕ — полевой воробей
ял çерçийĕ — домовый воробей
çерçи йăви — воробьиное гнездо
çерçи ушкăнĕ — стайка воробьев
çерçи чĕппи — воробушек, воробышек
çерçисем чĕвĕлтетеççĕ — воробьи чирикают
çерçи пуçĕ пек юр çăвать — снег падает крупными хлопьями (букв. как воробьиные головы)
Ватă çерçие хывăхпа улталаймăн. — посл. Старого воробья на мякине не проведешь.
Пĕр вакка хĕрĕх çерçи тăкăнать. (Салма). — загадка В одну прорубь нырнули сорок воробьев. (Клецки).

çĕкле

15.
ткать особым способом
сурпан пуçĕ çĕклесе тĕрт — ткать концы сурбана

çул

дорожный, путевой
аслă çул — 1) большак 2) магистраль
мăн çул — 1) большак 2) магистраль
асфальт çул — асфальтированная дорбга
вак çул — проселочная дорога, проселок
лша çулĕ — проселочная дорога, проселок
канатлă çул — канатная дорога
Чулхула çулĕ — Нижегородский тракт
пурнăç çулĕ — жизненный путь
çакнă çул — подвесная дорога
çуна çулĕ — санный путь, зимник
тавра çул — кружный путь
утма çул — тропинка
чупмалли çул — спорт. беговая дорожка
шоссе çулĕ — шоссейная дорога
çул кукăрĕ — поворот дороги
çул паллисем — дорожные знаки
çул пуçĕ — проводник, провожатый
çул тăваткалĕ — перекресток дорог
çул хĕрри — обочина, бровка
çул икĕ енĕпе — по обе стороны дороги
çул тăрăх — по дороге
çулсăр-мĕнсĕр — не разбирая дороги, по бездорожью
çул пар — уступить дорогу
çул тат — перейти, перебежать дорогу (перед идущим)
çул уç — проложить путь
çул хыв — прокладывать дорогу
çул хур — прокладывать дорогу
çулпа пыр — идти по дороге
çултан пăрăн — посторониться, свернуть с дороги
Юлташпа çул кĕскелет. — посл. Со спутником и дорога короче.
Каякана пĕр çул, шыракана çĕр çул. — посл. Для идущего одна дорога, для ищущего — сто дорог.

çут

I.
пригорок
скат, склон

чăнкă çут — крутой пригорок
çут пуçĕ — взгорок, пригорок
Çут пуçĕнче пукане тайкаланса тăрать. (Çырла). — загадка На взгорке стоит и кланяется куколка. (Ягодка).

çырма

речной
çырма пуçĕ — 1) верховье оврага 2) ясток, начало речки
çырма вĕçĕ — 1) верховье оврага 2) ясток, начало речки
çырма шывĕ — речная вода

ăн-пуç

собир.
сознание, разум, рассудок
ăн-пуçа кĕр — войти в разум
ăн-пуçа кĕр — повзрослеть
унăн ăн-пуçĕ анăрарĕ — у него сознание помутилось, голова кругом пошла

ăру

племенной, родовой
ăру амăшĕ—  праматерь
ăру ашшĕ — праотец, прародитель
ăру обществи — родовое общество
ăру пуçĕ — пращур, родоначальник
ăру пуçлăхĕ — старейшина, предводитель племени
ăру йĕрки — родовой строй

тус

2.
лохматиться
быть растрепанным, всклокоченным

çӳçĕ-пуçĕ туснă — волосы у нее разлохматились

килйыш

семья, домочадцы, близкие
семейный

килйышсем — домочадцы, члены семьи
пĕтĕм килйыш — вся семья
телейлĕ килйыш — счастливая семья
килйыш пуçĕ — глава семьи
килйыш уявĕ — семейный праздник
килйыш хуйхи — семейное горе
килйышри харкашу — семейные раздоры
килйышĕпех килчĕç — они приехали всей семьей
килйышăра салам калăр! — привет семье!

несĕл

1.
род, племя
несĕл пуçĕ — родоначальник
несĕлтен несĕле — из рода в род
вĕсен несĕлĕнче паллă çынсем нумай — у них в роду много известных людей

пуху

собрание
сходка, сход

ашшĕ-амăшĕсен пухăвĕ —родительское собрание
отчĕтпа суйлав пухăвĕ — отчетно-выборное собрание
парти пухăвĕ — партийное собрание
пуху йышăнăвĕ — решение собрания
пуху пуçĕ — председатель собрания
пухăва уç — открыть собрание
пухăва хуп — закрыть собрание
пухура тухса кала — выступить на собрании

майра


майра аппаобращение к замужней русской женщине
майра инке — русская невестка
майра йĕппи — булавка
майра кайăк (кайăкĕ) — канарейка
майра кĕпçи (хуххи) — бот. свербига
майра кăмпи — сыроежка
майра пуç (пуçĕ) —
1) швейка (подушечка для ручного шитья)
2) бот. хвощ полевой
3) бабка (особая кладка снопов)
майра çухи — отложной воротник
майра хупĕ (хуппи)— гребень (для расчесывания кудели перед прядением)

чавка

◊◊
ср.: болг. чавка — галка

пыр


пырать! — ладно!, сойдет!
пырĕ! — ладно!, сойдет!
чĕре патне пырать — приятно, отрадно
качча пыр — выходить замуж
пуçĕ патне пычĕ — он захмелел

сăмса

7.
горбушка, краюха, краюшка
кукăль сăмси — горбушка пирога
çăкăр сăмси — краюха хлеба

Пĕр çăкăр сăмси, икĕ икерчĕ, пĕр хуран кукли, икĕ йăвача, икĕ кĕлентĕр. (Çын пуçĕ). — загадка Краюха хлеба, да два блина, да вареник, да пара колобков, да два кренделя — что это? (Голова человека: нос, щеки, губы, глаза, уши).

тăхран


тăхран пуçĕ — клевер

строительство

2.
строительство (тăвакан объект)
строительство пуçĕ — начальник строительства
строительствăра ĕçле — работать на строительстве

авăр


пуçĕ авăрать — у него голова работает, он соображает

минтевлен

1.
мутнеть, помрачаться
тăн-пуçĕ минтевленнĕ — у него помрачилось сознание

Неологический словарь чувашского языка

атаман

ч.п. Казаксен çар пуçĕ; утаман. Мускавра Казаксен союзĕн — Пĕтĕм Раççейри пĕрлешĕвĕн — атаманĕсен канашĕ уçăлнă. Х-р, 27.06.1997, 1 с. В.Приходько казаксен атаманĕ те пулса курнă. Ар, 2000, 17 /, 2 с.

мăчавăр

ч.с. Чăваш тĕнĕн йăли-йĕркине пĕлекен çын; чӳк пуçĕ, кĕлевçĕ, апăс. Колхозри пĕр çынçӳçне кастармасăр, сухалне хырмасăракатуй тĕлне чăн чăваш мăчавăрне тухса кайма приказ илнĕ. А-и, 1992, 22 /, 3 с. Ю.Беляев мăчавăр тĕрлĕ çимĕçсем парса чӳклерĕ, ... И.Соловьев мăчавăр кĕлĕ турĕ. Х-р, 2.09.1992, 2 с. Ял мăчавăрĕ, чăваш халăх ăсчахĕ Е.Ерагин учитель чӳклеме ирттерчĕ. Х-р, 25.08.1998, 1 с. Якуркка Микихверĕ мăчавăр пил пачĕ. ÇХ, 1999, 7 /, 1 с. — Аслă мăчавăр (ÇХ, 2000, 11 /, 10 с.).

негр

ç.п. Хура сăнлă çĕр улми сорчĕ. Ача пуçĕ пысăкăш «негр». Х-р, 19.01.1999, 4 с.

политтехнолог

ç.с. Политикăри кĕрешӳ (суйлав ĕç-пуçĕ т.ыт.) сăлайĕсен ăстаçи; имиджмейкер (туп.). Политтехнологсен тĕллевĕхăйсен хайлавне пурне те ... вуласа тухма хистесси. Х-р, 6.10.2001, 2 с. — нимĕç политтехнологĕсем (Х-р, 14.09.2001, 3 с.).

Никольскийĕн чăвашла-вырăсла словарĕ

йал

деревня
йала — в деревню
йалтан — из деревни
йалти — деревенский
йал пуçĕ — вождь деревни
йал-пуçĕ пулать — будет вождем деревни (говорят о мальчике, родившемся в сорочке)

купăста

капуста
купăста пуçĕ — вилек капусты
купăста йашки — щи
купăста туни — кочан
купăста йĕви — гряда, где капусту садят
пĕтĕм раштав типпине купăстапа ирттертĕмĕр — пост мы провели на капусте

масар

нечистый, негодный
масар, место, куда бросают платье, постель и вещи умершего
масар пуçĕ — тот умерший, который там похоронен первым
масар шăтăкĕ — могила

пăшăлтат

сопеть, копошиться; шептать; нашептывать; старик хăй ăшĕнче темĕскерсем пăшăлтатса каласа выльăхĕ пуçĕ урлă аллине виçĕ хут çавăрать те, выльăхсене пусса парать – старик 3-жды описывает рукою круг над головой животного, шепча про себя какие-то слова (”вещи”), и закалывает животных (одно за другим).

132 стр.

пек

как, будто
словно  
подобно тому как
похоже
одинаковый
с

çарăк çын пуçĕ пек — репа с человеческую голову
пĕри урапа çинче лашана хăвалас пек тăрать — а один стоит на телеге, готовый погнать лошадь
çăтса йарас пек тăраççĕ — словно готовы (вас) проглоить  
ытах илес пек пулсан — если те очень уж хотят (ее) взять...
мана капла туни аван мар пек — мне подобный поступок кажется нехорошим  
кайакан пек, кайакан пекки, кайакан пекскер — похожий на идущего
чăвашăн ун пек йăла çук — а у чуваш подобного обычая нет
вилес пек выртать — лежит при смерти

пуç

голова
начало
начальник
главный
колос
покорность

аслине пуç — старшему покорность
пуçлă йĕп — булавка
пуçла — начинать
пуçлан — начинаться
пуç-çап — челом бить, покланяться, молиться; жаловаться, благодарить
пуç çавăр — отуманить
кил пуçĕ — домоправитель
туй пуçĕ — распорядитель свадебного пира
çарă пуçĕ — полководец
йал пуçĕ — вождь деревни, своего народа
шыв пуçĕ — исток, вершина реки
çырма пуçĕ — начало оврага
вар пуçĕ — начало долины
кӳлĕ пуçĕ — начало озера
шурăмпуç — заря
вут пуççи — головня
çул пуççи — проводник
хул-пуççи — предплечие
ан-пуççи — плечео
пуç пÿрне — большой палец
пуç тури — гребень
пуç тăрри, тӳпи — темя
пуç шăмми — череп
пуç йанаххи — виски
пуç тутăри — головной платок
пуç-кашăл — венец
вăл кĕнекене пуçĕпех патăм — я отдал ему эту книгу совсем
пуçламăш — начало
пуçне — кроме, отдельно, особенно, исключая
пăт пуçне пиллĕк пус тӳлес пулать — нужно платить по пять копеек с пуда
пуçах, пучах — колос
хăмла пучаххи — хмелевая шишка
пуçалăх, пуçелĕк — из головы, брус в окне
пуç вĕçĕ — изголовье
пуçлăх — начальник; глава
пуç хирлĕ ӳкер — упасть стремглав п
пуç хур – ложиться ("голову класть")
çичĕ çул йамшăк чупрăм, пĕр турта пуç катмарăм — семь лет я гонял ямщину и не отколол конца ни у одной оглобли
пуç-тах çын — бесшабашный
пуççăрла [Етĕр.] — быть бесшабашным
пуç çинчен пĕркен — закрываться с головой
çын пуçне пĕрер çăмарта пĕçереççĕ — на человека варят по одному яйцу
пуçланса кайать — начинается
ĕçле пуçлать — принимается за работу
ĕрет пуçланса йарать — начинает ряд

çул

дорога, путь
çул çи — дорого
çул пуçĕ — вожак, провожатый
çула — в дорогу
çул çине — на дорогу
çул çинче — на дороге
çул çинчен — с дороги
çул çынни, çул çӳрекен — дорожный человек, путешественник
çул курки ĕçтер — потчивать на дорогу
çул çӳре — путешествовать
çул пыр — итти по дороге
çул кил — притти по дороге

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

игемон

хула пуçĕ. Вара хула пуçĕ (игемон) Антипаран çапла ыйтма тытăннă <…> [Избранные 1905:37].

председатель

аслă çын; комисси пуçĕ. Унтан пур ушкăн Патшалăх Пухăвĕнчи аслă çын (председатель) валли, ăна пулăшма 4 юлташ тата секретарь суйлама тапратнă [Хыпар 1906, № 19:291]; Ку ĕçе малтан пăхса тухнă комиссиян пуçĕ (председатель) Долженков Думана çав 6 миллиона пама йăлăнать [Хыпар 1907, № 14:102].

ушах

нӳрлĕ вырăн. Сурăх нӳрлĕ вырăнта (ушахра) çӳренĕ чухне курăкпа пĕрле хурт çăмартисене çăтса ярса унăн пуçĕ çавăрăнакан пулать [Сельский 1910:34].

чавка пуçĕ

пыл курăкĕ. Чавка пуçĕ (пыл курăкĕ), люцерна, хир купăсти, шалфей аван ӳсет пулсан … вăл çĕрте извеска пуррине пĕлтерет [Горбунов 1910:7].

шурă тăхран пуç

чавка пуçĕ, клевер. Хуртсем акă мĕнрен-мĕнрен пыл пуçтараççĕ: улма йывăççи е ытти пахча çимçи чечеккисенчен, анчах вăл вăхăтра хăйсене йышланма пыл нумай кирлĕ, ытлашши, вĕллерен илмелли пит сайра пулать, хăмла çырли чечеккинчен; улăхри тĕрлĕ чечексенчен, пуринчен ытла шурă тăхран пуç (чавка пуçĕ, клевер) пыл парать, çăка чечекĕнчен, хура тул чечекĕнчен [Сергеев 1907:33].

шыв суханĕ

чăрăш тăрри. Томас-шлакпа каинит тăкнă çĕрте иккĕмĕш-виççĕмĕш çул курăк вăйлă пулать, усал курăксем: мăк, хăях, шыв суханĕ (чăрăш тăрри) пĕтеççĕ, вĕсен вырăнне чавка пуç, кушак хӳри, мачăлта ӳсме тытăнать [Çулталăк 1910:41].

Русско-чувашский словарь

верховье

сущ.сред. (ант. низовье)
шыв пуçĕ, шыв пуçламăшĕ; верховье Волги Атăл пуçĕнчи тавралăх

ветер

сущ.муж., множ. ветры
çил; ураганнный ветер тăвăллă çил; çил-тăвăл; шквалистый ветер авăк сил; северный ветер çурçĕртен вĕрекен çил; ветер переменных направлений тĕрлĕ енчен вĕрекен çил; скорость ветра—двадцать метров в секунду çил хăвăртлăхĕ—çеккунтра çирĕм метр ♦ бросать слова на ветер сăмаха çилпе вĕçтер; ищи ветра в поле шырăн та тупаймăн; у него ветер в голове унăн пуçĕ пуш-пушах; бросать деньги на ветер укçана шутламасăр тăк

вилок

сущ.муж.; вилки множ. (син. кочан)
пуç, купăста пуçĕ; три вилка капусты виçĕ пуç купăста

вождь

сущ.муж.
çулпуç, ертӳçĕ; вождь племени йăх пуçĕ

галка

сущ.жен.
чана, чавка; галки галдят чанасем чакăлтатаççĕ

голова

сущ.жен., множ. головы
1. пуç; голова собаки йытă пуçĕ; лысая голова кукша пуç; голова болит пуç ыратать
2. (син. ум, рассудок) ăс, пуç, ăс-пуç; надо думать головой ăс-пуçпа шухăшлас пулать; он совсем потерял голову вăл ăсне йăлтах çухатнă; из головы не идёт пуçран тухма пĕлмест
3. чего пуç, пуçламăш; машина идёт в голове колонны машина колонна пуçламăшĕнче пырать
4. пуç (выльăх шучĕ); сто голов свиней çĕр пуç сысна ♦ с головой ăслă-пуçлă; без головы тăмпай, ăссăр; вешать голову пуçа ус, аптраса ӳк; головой ручаюсь çирĕп шантаратăп; вбить в голову ăса хыв; выбросить из головы пуçран кăларса пăрах; иметь голову на плечах ăс-пуçа ан çухат; потерять голову пуçа çухат, ăсран тух; на свежую голову ывăнман пуçпа (шухăшла); на свою голову харпăр хăйне сиен тумалла; садиться на голову пуç çине хăпарса лар; валить с больной головы на здоровую харпăр айăпне çын çине йăвантар

головка

сущ.жен.
1. пуç, вĕç; головка винта винт шлепки
2. (син. луковица) пуç; головка лука сухан пуçĕ

исток

сущ.муж.
шыв пуçĕ, шыв пуçламăшĕ; исток Цивиля находится в лесах Çавал пуçламăшĕ вăрманта выртать

кампания

сущ.жен.
1. ĕçсем, ĕç-пуç; избирательная кампания суйлав ĕç-пуçĕ; посевная кампания ака ĕçĕсем
2. вăрçă ĕçĕсем; зимняя кампания хĕллехи вăрçă ĕçĕсем

клевер

сущ.муж.
клевер, кайăк пуçĕ (выльăх апачĕлĕх курăк); поле под клевером клевер пусси

конец

сущ.муж. (ант. начало)
1. вĕç, пуç; конец улицы урам вĕçĕ; конец доски хăма пуçĕ; в конце недели эрне вĕçĕнче; нет ни конца ни края вĕçĕ-хĕрри çук
2. пĕтмĕш; пĕтни; наступил конец всему йăлтах пĕтрĕ ♦ без конца вĕçĕмсĕр, тати-сыпписĕр; в конце концов юлашкинчен; и дело с концом ĕçĕ те пĕтнĕ; со всех концов пур енчен те; положить конец чарса ларт; на худой конец ытах, ĕç тухмасан; из конца в конец вĕçрен вĕçе; и делу конец ĕçĕ те пĕтрĕ; Палка о двух концах погов. Патакăн вĕçĕ иккĕ; едва сводить концы с концами аран йӳнеçтерсе пурăн

костюм

сущ.муж.
1. (син. одежда) тум, тумтир, çи-пуç; рабочий костюм ĕç тумĕ; театральные костюмы театр çи-пуçĕ
2. костюм; мужской костюм арçын костюмĕ; купить модный костюм модăллă костюм туян

кочан

сущ.муж.
купăста пуçĕ; два кочана капусты икĕ пуç купăста

кукольный

прил.
пукане -ĕ; кукольные наряды пукане çи-пуçĕ; кукольный театр пукане театрĕ

луковица

сущ.жен.
сухан, пуç; луковица тюльпана тюльпан пуçĕ; две луковицы икĕ пуç сухан

нос

сущ.муж., множ. носы
1. сăмса; горбатый нос курпун сăмса; приплюснутый нос лапчăк сăмса; дышать носом сăмсапа сывла
2. (ант. корма) сăмса, вĕç, пуç; нос лодки кимĕ сăмси; нос самолёта самолёт пуçĕ ♦ нос повесить пуçа ус; за нос водить хайла, ултала; нос задрать сăмсана каçăрт; нос совать сăмса чик, сĕкĕн; носу не кажет яхăнне те пымасть; прямо под носом сăмса айĕнчех; оставить с носом чике таршшĕ ларт; нос не дорос симĕс-ха, айван-ха

перед

2. сущ.муж., множ. переда
ум, пит, мал ен; пуç; перед платья кĕпе умĕ; перед саней çуна пуçĕ; встать передом к зеркалу тĕкĕр умне питпе тăр

племя

сущ.сред.; множ. племена
йăх, ăру; вождь племени ăру пуçĕ

подсолнечник

сущ.муж.
хĕвел çаврăнăш; головка подсолнуха хĕвел çаврăнăш пуçĕ

полководец

сущ.муж.
çар пуçĕ; выдающиеся русские полководцы чапа тухнă вырăс çар пуçĕсем

Словарь чувашского языка

хĕвел-çамăш

подсолнечннк. Шибач., Ишек. СТИК, Хĕвел-çамăш аври, стебель; хĕвел-çамăш сарри, лепестки; хĕвел-çамăш пуçĕ, верхушка.

ялтăркка

/Йалтăркка/ (jалды̆ркка), блестящий. Изамб. Т. Ху (фу), ялтăркка, пăхмалла та мар! || Масляный (о глазах). Макка 24. Унăн (в пьяного) куçĕ-пуçĕ пит ялтăркка, çапах вăл хăйĕнчен хăй вăтанмас.

Русско-чувашский словарь (1972)

галка

чана, чавка.

клевер

клевер; кошачий клевер кушак хÿри, чавка пуҫ.

верховье

мн. -вьев шыв пуçĕ; шыв пуçӗнчи вырăнсем.

внешность

ж. мн. нет тул енĕ; внешность человека çыннăн сăнпичĕ, çи-пуçĕ.

вожак

1. ертсе пыракан; çавăтса çӳрекен (суккăр çынна); 2. кĕтӳ пуçĕ (выльăхсен).

фасад

фасад, (çуртăн) пит енĕ, умĕ, малти енĕ, пуçĕ.

Чувашско-русско-латинский словарь названий животных

автан

петух, петушок — gallus; банки автанĕ банкиевский петух; gallus gallus [килти чăхсен йăх пуçĕ]

чана

(чавка) галка — colocus monedula [курак йăхĕнчи сăрă пуçлă вĕçен кайăк]

Русско-чувашский словарь социальной лексики (2004)

аксакал

Этот словарь платный. Для ознакомления с ним необходимо приобрести платный абонемент. Цена: 200 рублей на полгода.

военачальник

Этот словарь платный. Для ознакомления с ним необходимо приобрести платный абонемент. Цена: 200 рублей на полгода.

вождь

Этот словарь платный. Для ознакомления с ним необходимо приобрести платный абонемент. Цена: 200 рублей на полгода.

имам

Этот словарь платный. Для ознакомления с ним необходимо приобрести платный абонемент. Цена: 200 рублей на полгода.

племенной

Этот словарь платный. Для ознакомления с ним необходимо приобрести платный абонемент. Цена: 200 рублей на полгода.

полководец

Этот словарь платный. Для ознакомления с ним необходимо приобрести платный абонемент. Цена: 200 рублей на полгода.

старейшина

Этот словарь платный. Для ознакомления с ним необходимо приобрести платный абонемент. Цена: 200 рублей на полгода.

султан

Этот словарь платный. Для ознакомления с ним необходимо приобрести платный абонемент. Цена: 200 рублей на полгода.

эмир

Этот словарь платный. Для ознакомления с ним необходимо приобрести платный абонемент. Цена: 200 рублей на полгода.

Немецко-чувашский словарь Йоханнeса Бeнцинга (Benzing)

Führer

zulpuzĕ
çул пуçĕ

Gang

zul
çул пуçĕ

Klee

cavka-puz, klevĕr
чавка пуç, клевер

См. также:

чавалаттар чавалаш чавăн чавка « чавка пуçĕ » чавкаттар чавкать чавкăн чавса чавсавай

чавка пуçĕ
Свойства слова не указаны
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org