Поиск: хал

Введите слово для поиска:    
[+] дополнительно

Чувашско-русский словарь (1982)

вăй-căй

то же, что вăй-хал
вăй-căйран сулăн — обессилеть, лишиться сил

вăй-хал

собир.
сила, крепость
сила и здоровье
вăй-хал кур — придать силы
вăй-хал пар — придать силы
вăй-хала шеллемесĕр — не жалея сил
пĕр вăй-хал та çук — нет никаких сил
вăй-халтан кай обессилеть
◊ вăй-хал ĕçлевĕ — физический труд

статус

статус (лару-тăру, хал)
дипломати статусĕ — дипломатический статус
пăхăнман патшалăх статусĕ — статус независимого государства

титанла

титанически
титанла вăй-хал — титаническая мощь

туптан

2. перен.
закаляться, твердеть, крепнуть
вай-хал туптанать — силы крепнут
ĕçре туптаннă алăсем — окрепшие в труде руки

хал

1.
сила, бодрость
хорошее самочувствие

хал ил — прийти в себя, набраться сил
ăна хал кĕчĕ — он пришел в себя, набрался сил
хал пух — восстанавливать силы, собираться с силами
халăм пĕтрĕ — у меня силы совсем иссякли
унăн хал çук — у него нет сил, он ослабел
хал çухат — лишаться сил, бодрости
халтан кай — изнемочь, выбиться из сил
халтан ӳк — изнемочь, выбиться из сил
халтан яр — выматывать, изнурять, доводить до изнеможения
халтан ӳкер — выматывать, изнурять, доводить до изнеможения
тăшмана çĕнтерме хал çитер — набраться сил, чтобы одолеть врага
тӳсме хал çитмест — невтерпеж, нет мочи терпеть

хал

2.
возможность, способность к чему-л.
ку япалана илме халăм çук — я не в состоянии купить эту вещь

хал

3.
самочувствие
состояние

аçу-аннӳсем мĕн халпа çӳреççĕ? — каково самочувствие твоих родителей? как чувствуют себя твой родители?

хал

4.
состояние
положение

тырăсен халне пĕлме хире тух — выйти в поле, чтобы проверить состояние хлебов

хуйхăр

1.
горевать, печалиться, скорбеть, предаваться горю, скорби
ан хуйхăр! — не горюй!
тупнă хуйхăрмалли! — нашел о чем печалиться!
хуйхăрса лар — предаваться горю
хуйхăрса çун  — терзаться горем
Хуйхăрсан хал пĕтет. — погов. Горюешь — сил лишаешься.

çавах

3.  
так же, одинаково
манăн вăй-хал пĕтнĕ, санăн та çавах — у меня силы иссякли, и у тебя так же
Вăхăт ырăпа та, усалпа та çавах иртет. — посл. Время одинаково проходит и за добрым делом, и за дурным.

ăс-хавал

то же, что ăс-хал

Словарь Федотова «Тĕне кĕмен чăвашсен ячĕсем»

Калмăрса

яз. и. м. Иревли, Б. Олг. (Ашм. Сл. VI, 42); тат. м. и. Калморза (Сат. ТИС, 102). Первый компонент кал восходит к арабо-персидскому хал "родинка, родимое пятнышко" (Гаф. ПРС 1, 278).

Неологический словарь чувашского языка

бодибилдинг

ç.с. Тĕрлĕ йывăрăшсемпе вăй-хал хăнăхтарăвĕсем туса мускулсене тĕреклетмелли, хул-çурăма патварлăх кӳмелли ăсталăх; культуризм. Бодибилдинг енĕпе республикăн уçă чемпионачĕ иртрĕ. ÇХ, 6.10.1997, 2 с. Бодибилдинг асамлăхĕ юлашки вăхăтра Чăваш ен çамрăкĕсене те тыткăнларĕ. ÇХ, 9.10.1998, 12 с. Эпĕ бодибилдингпа аппаланмастăп пулин те, хул-çурăм питĕ тĕреклĕ. ÇХ, 1998, 52 /, 4 с. — ЧР Бодибилдинг федерацийĕ (Х-р, 18.09.2001, 2 с.); бодибилдинг президенчĕ (Х-р, 18.06.2002, 4 с.).

допинг

ç.с. Этеме вăхăтлăха вăй-хал кӳрекен, хăват паракан (спортсмена кăтартăвĕсене ӳстерме пулăшакан) им-çам. Çынсем каланă тăрăх, допингпа мышцăсене ӳстерме пулать иккен. Организма сиен кӳмест-ши çакă. ÇХ, 10.04.1998, 6 с. Ун сăмахĕсем маншăн допинг пекех пулса тăчĕç. ÇХ, 1999, 11 /, 12 с. Олимпиадăра допингпа усă курнăшăн 1968 çулта пĕрремĕш хут спортсменсен ăмăртăва хутшăнмалли правине туртса илнĕ. ÇХ, 2000, 37 /, 2 с. — допинг-тĕрĕслев (ÇХ, 1999, 11 /, 12 с.); допинг пăтăрмахĕ (ÇХ, 2001, 34 /, 4 с.; Х-р, 21.09.2001, 2 с.).

кĕрешӳ

ç.п. е чĂваш кĔрешĔвĔ, ç.я. Чăваш халă-хĕн вăй-хал виçмелли, тытăçмалли мелĕсене тĕпе хуракан тупăшу (туп.) ăсталăхĕ; наци спорчĕн тĕсĕ. Чăваш кĕрешĕвне шкулта вĕренмелле [Пуçелĕк]. Х-р, 25.02.1997, 4 с. Çĕнĕ Шупашкарта «кĕрешӳ» чăваш наци спорчĕ вăй илсе те аталанса пырать. Т-ш, 1998, 8 /, 10 с. Чăваш халăх кĕрешĕвĕн регионти «Кĕрешӳ» фе-дерацийĕ. А-у, 2001, 1 /, 2 с. Паян Çĕнĕ Шупашкар спорт комп-лексĕнче чăваш кĕрешĕвĕн ăмăртăвĕ иртет. Х-р, 25.04.2002, 3 с.

Русско-чувашский словарь

бессилие

сущ.сред. (син. слабость)
вăйсăрлăх, хевтесĕрлĕх, халсăрлăх, вăй-хал çукки; старческое бессилие ватă çын халсăрлăхĕ

мудрость

сущ.жен.
ăс, ăс-хал, ăслăх; народная мудрость халăх ăс-халĕ

работа

сущ.жен.
1. ĕç, ĕçлев, ĕç-хĕл; ĕçлени; физическая работа вăй-хал ĕçлевĕ; полевые работы уй-хир ĕçĕсем; остаться без работы ĕçсĕр тăрса юл
2. (син. произведение) ĕç, хайлав; работы художника художник хайлавĕсем

сила

сущ.жен.
вăй, хал, хăват, вăй-хăват; сила мышц мышцăсен вайĕ; сила ветра çил хăвачĕ; лишиться сил халтан кай; творческие силы народа халăхăн пултару вăй-хăвачĕ ♦ закон вступил в силу саккун вăя кĕнĕ; вооружённые силы страны çĕршывăн хĕç-пăшаллă вăйĕсем; изо всех сил пĕтĕм вăйран; от силы чи нумаййи, нумай пулсан; по силам вăй çемми; через силу аран-аран

состояние

сущ.сред.
1. тăрăм, лару-тăру; состояние погоды çанталăк тăрăмĕ, мĕнле çанталăк тăни
2. (син. самочувствие) сывлăх, хал; состояние больного улучшилось чирлĕ çын сывлăхĕ лайăхланчĕ
3. (син. имущество) пурлăх, пуянлăх, тупра, мул; накопить состояние мул пух ♦ он в состоянии сделать это вăл куна тума пултарать

труд

сущ.муж.
1. (син. работа) ĕç, ĕçлев; ĕçлени; физический труд вăй-хал ĕçĕ; право на труд ĕçлев прави
2. (син. произведение) ĕç, хайлав; научный труд ăслăлăх хайлавĕ

физический

прил., физически нареч.
1. физика -ĕ; физические законы физика саккунĕсем
2. (син. телесный, ант. умственный) ӳт-пӳ -ĕ; пӳ-си -ĕ; вăй-хал -ĕ; физический труд вай-хал ĕçлевĕ; он физически очень крепок унăн ӳт-пĕвĕ питĕ вăйлă

чёрный

прил.
1. (ант. белый) хура; чёрный хлеб хура çăкăр; чёрное от загара тело хĕвелпе пиçнĕ кĕре ӳт
3. (син. мрачный, горестный, безотрадный) хуйхăллă, йывăр; чёрные дни йывăр кунсем; чёрные мысли хуйхăллă шухăшсем ♦ чёрная баня хура мунча (мăрьесĕрри); сделать чёрное дело тискер ĕç ту; чёрный ход хыçалти алăк (çуртăн); чёрная работа хура ĕç, вăй-хал ĕçĕ; чёрная неблагодарность пархатарсăр пулни, ырра хакламанни; держать на чёрный день сых ятне тыт (сăм., укçа)

Русско-чувашский словарь (1972)

живительный

сиплӗ, вӑй-хал паракан (сывлӑш).

мочь

2. ж. мн. нет вӑй, хӑват, хал, вӑй-хал, хевте, тинке; мочи нет вӑй-хал ҫук, хал ҫук; крикнуть что есть мочи, изо всей мочи мӗнпур вӑйпа, чун хавалӗпе кӑшкӑрса яр.

недомогание

хал ҫукки, вӑй ҫукки, халсӑрланни, чирлекелени.

работа

ӗҫ; физическая работа вӑй-хал ӗҫӗ; ручная работа ал ӗҫӗ; умственная работа ӑстӑн ӗҫӗ; литературная работа литература ӗҫӗ; общественная работа общество ӗҫӗ.

разбитый

1. ваннӑ (чашӑк); ҫӗмӗрӗлнӗ, ҫӗмрӗк; 2. хуҫӑлнӑ (ӗмӗт), халсӑр; чувствую себя совсем разбитым ытла вӑйсӑрланса ҫитрӗм, пӗр (ним) хал ҫук.

расслабленность

ж. мн. нет вӑй-хал ҫукки, вӑй-халсӑрлах, хавшаклӑх.

сила

вӑй, хал, вӑй-хал, хӑват, хевте; сила и здоровье вӑй-хал; рабочая сила ӗҫ вӑйĕ; производительные силы производство вӑйӗсем; силы природы ҫутҫанталӑк вӑйӗсем; сила слова сӑмах вăйĕ; войти в силу вӑя кĕр; я сам своими силами хам ӑссӑн, хам тĕллĕн; лишиться силы, выбиться из сил вӑйран тайӑлма, халтан ӳкме (кайма), халсӑрланма; по силам, по мере сил вӑй ҫитнӗ таран, вӑй çеммĕн; упадок сил халсӑрлӑх, халтан кайни (ӳкни); в силу этого ҫакӑн пирки, ҫакна пула.

труд

1. ĕç, ĕçлев, ĕçлени; физический труд вăй-хал ĕçĕ; ал-ура ĕçĕ; умственный труд ăс-хакăл ĕçĕ, пуçпа ĕçлени; производительность труда ĕç тухăçлăхĕ; от каждого по его способностям, каждому по его труду кашнинчен унăн пултарулăхне кура, кашнине унăн ĕçне кура; 2. тăрăшни, аран-аран туса çитерни; с трудом аран çеç; 3. ĕç; научные труды наука ĕçĕсем.

тягость

ж. 1. йывăрлăх, пусмăр, чăрмав, хĕнлĕх; 2. мн. нет ĕшенни, халран кайни, вăй-хал пĕтсе çитни.

Чувашско-татарский словарь (1994)

хал

хәл

Русско-чувашский словарь социальной лексики (2004)

физическая культура

Этот словарь платный. Для ознакомления с ним необходимо приобрести платный абонемент. Цена: 200 рублей на полгода.

См. также:

хаксăр хаксăрлан хаксăрлантар хаксăрлат « хал » халай халайла халал халалла халаллă

хал
Часть речи
Япала ячĕ
 
Фонетика
3 букв
 
Твердое слово
 
Язык
По-чувашски
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org